https://innews.media/uploads/news/2026-08/_innews_db9beaa95188e11b5204d9aec_o.jpg
Onilliklər boyu Naxçıvan Azərbaycan xəritəsinin "adası" kimi qəbul edilirdi, əsas ərazidən ayrılmış, yalnız İran və Türkiyə üzərindən nəfəs alan bir muxtar respublika. Bu gün isə mənzərə köklü şəkildə dəyişir. Naxçıvan artıq təcrid olunmuş sərhəd bölgəsi deyil, o, Avrasiyanın yeni nəqliyyat və enerji arxitekturasının canlı qovşağına çevrilir.
Bu dəyişikliyin arxasında üç paralel proses dayanır, sülh prosesi və təhlükəsizlik zəmanətləri, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı infrastruktur addımları, və regionu enerji ixracatçısına çevirən investisiya layihələri.
2020-ci il Zəfəri Azərbaycan üçün yalnız ərazi bütövlüyünün bərpası demək deyildi, o, uzunmüddətli dövlət strategiyasının başlanğıc nöqtəsi oldu. Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana mütəmadi səfərləri də bu strategiyanın canlı ifadəsidir. Hərbi hissələrdən tutmuş sosial-iqtisadi inkişaf sərəncamlarına qədər, diqqət mərkəzində məhz bu diyarın gələcək rolu dayanır.
Eyni zamanda, ilin əvvəlində Naxçıvana qarşı baş vermiş təhlükəsizlik hadisələri (o cümlədən dron hücumları) göstərdi ki, bölgənin strateji əhəmiyyəti artdıqca, ona yönələn risklər də artır. Beynəlxalq tərəfdaşların dəstəyinin yüksək qiymətləndirilməsi isə Naxçıvan məsələsinin artıq sırf regional deyil, beynəlxalq diqqət tələb edən mövzuya çevrildiyini göstərir.
Zəngəzur dəhlizi isə Naxçıvanı əsas ərazi ilə birləşdirən xəttidir. Layihənin ürəyində Zəngəzur dəhlizi dayanır. Reallaşdığı təqdirdə bu dəhliz Naxçıvanı Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birbaşa avtomobil və dəmir yolu ilə birləşdirəcək;
Orta Dəhlizin əsas seqmentlərindən birinə çevriləcək və Mərkəzi Asiyanı Avropaya birbaşa bağlayacaq;
15 milyon tona yaxın yük ötürmə gücünə, 10 illik perspektivdə isə 50 milyard dollara yaxın gəlirə malik olacaq;
Azərbaycan tərəfindəki əsas seqment Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd yolu - 2026-cı ilin ikinci yarısında istifadəyə veriləcək.
Türk Dövlətləri Təşkilatının Zirvəsində Prezident İlham Əliyevin bu dəhlizi Orta Dəhlizin əsas həlqəsi kimi təqdim etməsi təsadüfi deyil, Naxçıvan bununla Türk dünyasının Qərbə açılan qapısı statusunu qazanır.
TRIPP isə siyasi simvoldan real marşruta
Paralel olaraq ABŞ vasitəçiliyi ilə müzakirə olunan TRIPP (Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu) layihəsi də masadadır. Onun taleyi hələ regiondakı sabitlik dərəcəsindən asılı olsa da, artıq beynəlxalq siyasi dəstək toplamağa başlayıb, hətta Rusiyaya yaxın liderlər belə bu reallığı qəbul etməli olduqlarını bildiriblər. Paralel olaraq Türkiyə-Naxçıvan arasında Kars-Dilucu dəmir yolu xətti kimi alternativ layihələr də irəliləyir, bu da göstərir ki, region bağlantısı artıq tək bir ssenaridən asılı deyil.
Enerji məsələsinə gəldikdə isə deyə bilərik ki, by yeraltından deyil, günəşdən və küləkdən gələn gəlirdi.
Naxçıvanın gələcək gücü təkcə tranzitdə deyil. Bölgə TotalEnergies və Nobel Energy kimi beynəlxalq şirkətlərlə imzalanan sazişlər çərçivəsində 650 MVt-a yaxın günəş və külək enerjisi potensialını inkişaf etdirir. Kəngərli və Babək rayonlarında ayrılan minlərlə hektar sahə, istehsal olunacaq enerjinin Türkiyə və Avropaya ixracı planları ilə birləşəndə, Naxçıvan yalnız tranzit dəhlizi deyil, həm də yaşıl enerji mərkəzi statusuna namizəd olur.
Nəticə olaraq deyə bilərik ki, yeni geosiyasi çəki formalaşmışdır.
Bütün bu xətlər - sülh danışıqları, Zəngəzur dəhlizi, TRIPP, enerji investisiyaları, hamısı bir istiqamətdə birləşir. Naxçıvanı əsas ərazidən ayrılmış "unudulmuş guşə" olmaqdan çıxarıb, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub bağlantılarının kəsişdiyi strateji mərkəzə çevirmək. Bu proses hələ tamamlanmayıb, vaxt cədvəlləri dəyişkəndir və regionda sabitlik amili həlledicidir, amma trayektoriya artıq aydın görünür.
Naxçıvan dünənin sərhəd bölgəsi deyil, sabahın bağlantı mərkəzidir.
Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin
