https://innews.media/uploads/news/2026-02/_innews_d48d11d19cff1faa4ca12255e_o.jpg
Rəqəmsal transformasiya Azərbaycanda biznes mühitini tədricən yenidən formalaşdırır. Ölkədə rəqəmsal dövlət xidmətlərinin və infrastrukturun genişləndirilməsi istiqamətində mühüm irəliləyiş əldə olunsa da, bir çox kiçik və orta biznes (KOB) gündəlik fəaliyyətlərinə rəqəmsal alətləri inteqrasiya etməkdə hələ də çətinlik yaşayır. Ənənəvi idarəetmə üsulları, kağız sənədləşmə və qeyri-formal iş axınları — xüsusilə uzun müddətdir fəaliyyət göstərən kiçik müəssisələrdə — geniş yayılmış olaraq qalır.
Biznesləri geri saxlayan nədir?
Sosial sahibkar və Destekchi SEP-in təsisçisi Etibar Xidirovun sözlərinə görə, əsas maneə texnologiyaya çıxış deyil, düşüncə tərzidir.
“Rəqəmsallaşma ilə bağlı əsas çətinlik KOB rəhbərliyinin yanaşmasıdır. Bir çox sahibkar hələ də rəqəmsal transformasiyaya tam açıq deyil və ənənəvi üsullarla — çox vaxt kağız üzərində — işləməyə davam edir. Rəqəmsallaşma hələ strateji prioritet kimi qəbul edilmir,” — deyə Xidirov bildirir.
Oxşar struktur problemləri Bakıdakı İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun AzScienceNet NOC rəhbəri, doktor Babək Nəbiyev də vurğulayır. Onun sözlərinə görə, düşüncə tərzindən əlavə, əməliyyat reallıqları da rəqəmsal tətbiqi ləngidir.
“Rəqəmsal transformasiyaya daha geniş prizmadan baxdıqda, əsas çağırışlardan biri gündəlik əməliyyat proseslərinin rəqəmsallaşdırılmasıdır. Bu isə həm ixtisaslı mütəxəssislər, həm də təşkilati hazırlıq tələb edir. Bir çox hallarda məhdud insan resursları, yüksək iş yükü və yetkin rəqəmsal həllərin nisbətən yüksək maliyyəti tətbiqi ləngidir,” — deyə Nəbiyev qeyd edir.
Mövcud rəqəmsal alətlər barədə məlumatlılığın aşağı səviyyədə olması da tətbiqi məhdudlaşdırır. Bəzi KOB-lar CRM sistemlərindən, sosial media platformalarından və onlayn bazarlardan istifadə etsə də, rəqəmsal həllər nadir hallarda sistemli şəkildə tətbiq olunur. Xüsusilə marketinq sahəsi zəif tərəf olaraq qalır.
“Bir çox KOB düzgün reklam etməklə bağlı çətinlik yaşayır. Bunun əsas səbəbi zəif marketinq bacarıqları və rəqəmsal təşviq alətləri barədə məhdud bilikdir,” — deyə Xidirov əlavə edir.
Bütün sektorlar geri qalmır
Azərbaycanda rəqəmsal bacarıqlar sektorlar və biznes növləri arasında əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.
“Rəqəmsallaşma baxımından kiçik biznes sahibləri ilə startap təsisçiləri arasında ciddi fərq mövcuddur. Startap təsisçiləri adətən daha innovativ olur və yeni texnologiyalara açıq yanaşırlar. Onlar fəaliyyətə başladıqları ilk gündən rəqəmsal alətlərə maksimum önəm verirlər,” — deyə Xidirov bildirir.
Doktor Nəbiyev bu fərqin sektorlar üzrə də müşahidə olunduğunu təsdiqləyir.
“Rəqəmsal bacarıqlar sektor üzrə ciddi şəkildə dəyişir. İT yönümlü startaplarda səviyyə ümumilikdə daha yüksəkdir. Bir çox digər sahələrdə isə rəqəmsal alətlər əsasən baza səviyyəsində istifadə olunur və adətən məhdud funksionallığa malik, aşağı qiymətli və ya pulsuz həllərə üstünlük verilir,” — deyə o izah edir.
Bu boşluqları aradan qaldırmaq üçün Avropa İttifaqı tərəfindən maliyyələşdirilən EU4Digital Academy təşəbbüsü Şərq Tərəfdaşlığı ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda KOB-lar üçün pulsuz onlayn kurslar təqdim edir. “Business Digitalisation” kursu iş axınlarının təşkili, rəqəmsal kommunikasiya alətlərindən istifadə, onlayn marketinqin gücləndirilməsi, rutin proseslərin avtomatlaşdırılması və kibertəhlükəsizliyin artırılması üzrə addım-addım praktik təlimatlar təqdim edir. Proqram sahibkarların dərhal tətbiq edə biləcəyi praktik və əlçatan biliklərə fokuslanır.
Sosial mediadan süni intellektə
Vəziyyət, xüsusilə süni intellekt əsaslı alətlərin sürətli tətbiqi fonunda tədricən yaxşılaşsa da, mühüm boşluqlar qalmaqdadır.
“Bəli, vəziyyət tədricən yaxşılaşır, xüsusilə AI əsaslı alətlərin sürətli tətbiqi ilə. Lakin əsas boşluqlar strukturlaşdırılmış rəqəmsal transformasiya planlaşdırılması, proseslərin avtomatlaşdırılması və kibertəhlükəsizlik üzrə məlumatlılıq sahəsində qalır. Bu isə uzunmüddətli potensialın gücləndirilməsini tələb edir,” — deyə Nəbiyev bildirir.
Hazırda Azərbaycan KOB-ları arasında ən geniş istifadə olunan rəqəmsal platformalar sosial media kanallarıdır — xüsusilə TikTok, Instagram və Facebook. Meta Ads reklam kampaniyaları üçün tez-tez istifadə olunur. Bəzi müəssisələr Amazon və digər elektron ticarət platformaları vasitəsilə də satış həyata keçirir.
“Ümumilikdə ən geniş istifadə olunan alətlər kommunikasiya və sosial media platformaları, əsas mühasibat və bank/ödəniş həlləri, həmçinin dövlətlə bağlı rəqəmsal sistemlərdir. CRM, analitika və inteqrasiya olunmuş idarəetmə platformaları kimi daha inkişaf etmiş alətlər isə hələ də daha az tətbiq olunur,” — deyə Nəbiyev qeyd edir.
Aydın prioritetlərlə rəqəmsal fərqin aradan qaldırılması
İnstitusional səviyyədə də rəqəmsal transformasiya irəliləyir. Əmək müqavilələrinin elektron imzalanmasına imkan verən SIMA rəqəmsal imza layihəsi artıq həm dövlət, həm də özəl sektorda rəsmi şəkildə tətbiq olunur.
Nəbiyev yerli kontekstdə əhəmiyyət kəsb edən digər təşəbbüsləri də vurğulayır:
“Yerli aktuallıq baxımından dövlət təşəbbüsləri ilə həyata keçirilən bir sıra konkret nümunələri qeyd etmək olar: elektron hökumət platformasının sürətli genişlənməsi, rəqəmsal identifikasiya və e-imza həllərinin geniş tətbiqi, Dövlət Vergi Xidməti vasitəsilə məcburi e-qaimə sistemi və Mərkəzi Bankın rəhbərliyi ilə həyata keçirilən Open Banking təşəbbüsləri.”
Görünən irəliləyişə baxmayaraq, təlim ehtiyacları hələ də əhəmiyyətlidir.
“Düzgün rəqəmsal kanallar vasitəsilə reklamla bağlı biliklərə ciddi ehtiyac var. Bu, satışlara birbaşa təsir edir. Bir çox sahibkar hansı rəqəmsal alətlərin mövcud olduğunu və onlardan necə effektiv istifadə etməyi bilmir. Eyni zamanda cəlbedici və müştəriyönümlü məzmunun yaradılması sahəsində də boşluq var,” — deyə Xidirov vurğulayır.
“Ən çox ehtiyac duyulan təlim sahələri praktik və tətbiq yönümlüdür: əsas İT bacarıqları, kibertəhlükəsizliyin əsasları, HR rəqəmsal alətləri, mühasibat və maliyyə rəqəmsal sistemləri, həmçinin dövlət e-xidmətlərindən effektiv istifadə,” — deyə Nəbiyev əlavə edir.
Hər iki ekspert strukturlaşdırılmış rəqəmsal kurslara tələbatın olduğunu təsdiqləyir.
“Bəli, bu cür kurslara tələbat var. Lakin daha geniş təşviqə ehtiyac var. Bir çox KOB sadəcə EU4Digital Academy və onun imkanları barədə məlumatlı deyil,” — deyə Xidirov bildirir.
“Bu cür təlim modellərinin universitetlərə və peşə təhsili sisteminə inteqrasiyası yüksək effektivlik verə bilər,” — deyə Nəbiyev qeyd edir.
KOBİA — Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi kimi milli qurumlarla əməkdaşlıq əhatə dairəsini daha da genişləndirə bilər.
Regional nümunələr praktiki təsiri nümayiş etdirir. Ukraynanın MAXSport şirkəti strukturlaşdırılmış rəqəmsal tətbiq vasitəsilə KOB inkişafının sürətləndirilə biləcəyini göstərir. 2017-ci ildə təsis olunan şirkət ERP və CRM sistemlərini tətbiq edib, rəqəmsal mövcudluğunu gücləndirib, 3D alətlər və AI əsaslı həllərdən istifadə edib — nəticədə rəqabət qabiliyyətini və əməliyyat səmərəliliyini artırıb.
Azərbaycan KOB-ları üçün rəqəmsallaşma sadəcə texnologiya məsələsi deyil — bu, davamlılıq və inkişaf məsələsidir. Düzgün yanaşma, praktik təlim və məlumatlılıq sayəsində rəqəmsal alətlər uzunmüddətli inkişafın güclü mühərrikinə çevrilə bilər.
